Met gebaren praten

Communiceren met elkaar is levensnoodzakelijk. Het is alleen niet vanzelfsprekend voor mensen met een verstandelijke beperking en hun begeleiders. Hoe maak je aan je gesprekspartner duidelijk wat je bedoelt, wat je nodig hebt, wat je voelt? Met woorden alleen lukt dat niet altijd, dus gebruik je wel eens gebaren ter ondersteuning.

Buddy’s maken plannen

“Ik heb altijd interesse gehad in ondersteunende communicatie. Twee jaar geleden ben ik een cursus SMOG voor professionals beginnen volgen. De volgende stap was natuurlijk het actieve gebruik van gebaren introduceren bij onze bewoners en mijn collega-begeleiders.”

Hermien Delanote

Ann werkte op Iona als logopediste aanvankelijk vooral met pictogrammen, maar wist dat sommige bewoners vertrouwd waren met gebaren. Toen Hermien haar op een mooie dag over SMOG aansprak, werden ze buddy’s en gingen ze plannen smeden.

In de loop der jaren is er op Iona een grotere openheid gekomen voor alternatieve methodieken. Dat maakte dit het juiste moment. SMOG en de uitbreiding GMS zijn bovendien sterk wetenschappelijk onderbouwd, en dat helpt bij de introductie.

Om de veertien dagen, na de ochtendspreuk

SMOG en GMS komen stapsgewijs tot leven. Om de veertien dagen leren bewoners en begeleiders op maandag na de ochtendspreuk nieuwe woorden en gebaren. We werken in thema’s zoals eten en drinken, of rond een jaarfeest als Kerstmis of Pasen. Die thema’s spelen in het dagelijkse leven van onze bewoners. Het maakt de gebaren relevant en onmiddellijk inzetbaar.

Daarnaast brengt Hermien een opfrissing tijdens de teamvergaderingen van Dun-I en Staffa. Dat duurt maar tien minuten, maar het helpt de begeleiders om zich de gebaren echt eigen te maken. In elke leefgroep ligt een kaftje met lijntekeningen van elk gebaar, en online staan ultrakorte video’s.

Wat is SMOG, wat is GMS?

SMOG staat voor Spreken met Ondersteuning van Gebaren en is in de jaren tachtig ontwikkeld. Je werkt met dezelfde gebaren als in de Vlaamse Gebarentaal, maar met een eenvoudigere motoriek, en vooral rond het kernwoord in een boodschap.

GMS staat voor Gebarensysteem voor MorfoSyntaxis en bestaat nog niet zo lang. Waar SMOG op de kernwoorden werkt, gaat GMS ook aan de slag met zinsbouw, werkwoorden en kleinere woorden. Het wordt op Iona voorzichtig geïntroduceerd bij enkele bewoners.

Aanstekelijk

We willen bewoners en begeleiders niet overladen, dus werken we vooral aan een goede basis, herhalen we veel en kijken we hoe het opgepikt wordt.

“Vooral in eetsituaties bewijst het zijn nut. En heel fijn om te zien is dat verbaal sterke bewoners het ook willen aanleren om andere bewoners bij te staan. Het brengt een betrokken dynamiek teweeg.”

Hermien Delanote