Communiceren met elkaar is levensnoodzakelijk in een samenleving. Het is echter niet vanzelfsprekend voor mensen met een verstandelijke beperking en hun begeleiders. Hoe maak je aan je gesprekspartner duidelijk wat je bedoelt, wat je nodig hebt, wat je voelt? Met woorden alleen lukt het niet altijd, dus gebruik je wel eens gebaren ter ondersteuning. Recent introduceerden logopediste Ann Van Roosbroeck en zorgcoach Hermien Delanote precies daarom SMOG op Iona: ‘Spreken met Ondersteuning van Gebaren’. Tijd voor een gesprek met gebaren.
Buddy’s maken plannen
Hermien: “Ik heb altijd interesse gehad in ondersteunende communicatie en twee jaar geleden ben ik zo een cursus SMOG voor professionals beginnen volgen. De volgende stap was dan natuurlijk het actieve gebruik van gebaren bij onze bewoners en mijn collega-begeleiders te introduceren. Samenzitten met Ann was een logische volgende stap.”
Ann: “Tijdens mijn opleiding logopedie ben ik met allerlei vormen van taalondersteuning in aanraking gekomen, dus ook met gebarentaal. Op Iona werkte ik als logopediste aanvankelijk vooral met pictogrammen. Ik wist wel dat sommige bewoners vertrouwd waren met ondersteuning door gebaren. Toen Hermien me op een mooie dag over SMOG aansprak, werden we buddy’s en gingen we plannen smeden ;-)”
Wetenschappelijke onderbouw
Ann: “In de loop der jaren is er op Iona een grotere openheid gekomen voor alternatieve methodieken. Dit was dus het juiste moment voor SMOG. Je moet bovendien weten dat SMOG en zijn uitbreiding ‘GMS’ (zie kader) beide sterk wetenschappelijk onderbouwd zijn. Dat helpt bij de introductie ervan bij onze doelgroepen.”
Ann: “We brengen SMOG en GMS binnen Iona stapsgewijs tot leven. Om de veertien dagen leren we ‘s maandags na de ochtendspreuk nieuwe woorden en gebaren aan de bewoners en begeleiders. We werken in thema’s zoals eten en drinken of rond een jaarfeest zoals Kerstmis of Pasen. Die thema’s spelen in het dagelijkse leven van onze bewoners. Het maakt de gebaren relevant en onmiddellijk inzetbaar.”
Visuele ondersteuning
Hermien: “Daarnaast breng ik een opfrissing van de gebaren tijdens de teamvergaderingen van Dun-I en Staffa. Dat duurt maar 10 minuutjes, maar helpt de begeleiders om zich de gebaren echt eigen te maken. Verder hebben Ann en ik extra materiaal gecreëerd waartoe de begeleiders altijd toegang hebben: in elke leefgroep ligt een kaftje met lijntekeningen van elk gebaar en online hebben ze ultrakorte video’s en lijntekeningen van de gebaren ter beschikking.”
> Zie enkele voorbeelden op de foto.
Een aanstekelijke aanpak
Ann: “We willen bewoners en begeleiders niet overladen. Daarom werken we vooral aan een goede basis, herhalen we veel en bekijken hoe het opgepikt wordt.”
Hermien: “Onze eerste indruk is erg positief. Zowel de bewoners als de begeleiders lijken ermee aan de slag te gaan. Vooral in eetsituaties bewijst het zijn nut. Minder taalvaardige bewoners worden uitgenodigd om gebaren te gebruiken in plaats van het gerecht aan te wijzen. En heel fijn om te zien is dat verbaal sterke bewoners het ook willen aanleren om andere bewoners bij te staan of ze beter te verstaan. Het brengt een betrokken dynamiek teweeg en dat is precies een van de waarden die voor Iona belangrijk zijn.”
> Wat betekenen SMOG en GMS precies? <
SMOG staat voor Spreken met Ondersteuning van Gebaren en is in de jaren ‘80 ontwikkeld. Je werkt met dezelfde gebaren als in de Vlaamse Gebarentaal, maar met een eenvoudigere motoriek. Je werkt vooral rond het kernwoord in een boodschap en brengt dit op een multimodale wijze over, dwz met taal en lichaam, klank en beeld.
GMS staat voor Gebarensysteem voor MorfoSyntaxis en bestaat nog niet zo lang. Deze methodiek is dus nog in volle ontwikkeling. Daar waar SMOG vooral op de kernwoorden in een boodschap werkt, gaat GMS ook aan de slag met zinsbouw, werkwoorden en kleinere woorden zoals lidwoorden, bezittelijke voornaamwoorden, voorzetsels, enz. Het wordt op Iona voorzichtig geïntroduceerd bij enkele bewoners.
Je leest dit artikel net als vele andere artikels over onze activiteiten in ons tijdschrift Iona Magazine. Je kan het hier lezen en je er zelfs op abonneren.
Reacties